İçerikler
Kediniz kapalı bir kapı gördüğünde miyavlıyor mu? Kedilerin kapalı bir kapı gördüklerinde önünde oturup miyavlaması çok tanıdıktır. Siz kapıyı açana kadar miyavlamaktan vazgeçmez, kapı açılınca da şöyle bir bakıp hiçbir şey olmamış gibi çekip giderler. Üstelik siz tam kapıyı yeniden kapatmışken, birkaç dakika sonra aynı miyavlama seansı yeniden başlar.
Merak etmeyin, kediniz ne istediğini bilmiyor değil. Tam tersine, gayet iyi biliyor: Kapının açılmasını istiyor.
Bu yazımızda kediler neden önce dışarı çıkmak, sonra da tekrar içeri girmek için miyavlar, bunu öğreneceğiz.
Kediler Kapalı Kapıların Önünde Neden Miyavlar?
Kedilerin kapı önünde miyavlamasının en temel nedenlerinden biri, kapının arkasındaki alana erişmek istemeleridir. Kediler yaşam alanlarını ve çevrelerini düzenli olarak kontrol eder; kapalı bir kapı ise onların bu kontrolü yapmasını engeller. Bu nedenle kapının açılmasını sağlamak için miyavlar, patileriyle kapıya dokunur veya kapının önünde ısrarla bekleyebilirler.
Burada mesele yalnızca “merak etti, bakmak istiyor” kadar basit değildir. Kediler için yaşadıkları alanın kontrol edilebilir olması önemlidir. Kapının arkasında ne olduğunu biliyor olsalar bile, o bölgeye erişememek başlı başına bir engeldir.
Üstelik kedinizin amacı her zaman dışarı çıkmak veya içeri girmek de değildir. Bazen kapının arkasındaki başka bir olayı kontrol etmek isterler. İçeride olduklarında dışarı çıkmak isterler, dışarıda olduklarında da içeri girmek.
Bunun nedeni kedilerin kararsız olması değil; çevrelerini düzenli olarak kontrol etme ve güvenli yaşam alanları ile çevreleri arasında gidip gelme davranışlarının bir parçasıdır.
Kapılar Kedilerin En Büyük Düşmanıdır
Kediler kapılardan nefret eder çünkü kedilerin evrimsel hikayesinde kapıların hiçbir yeri yoktur.
Kedilerin çok temel bir davranışı vardır; yaşam alanını kolaçan etme ve güvenli bölgeye geri dönme. Bunun için düzenli olarak evde tur atarlar. Evde (size göre!) hiçbir şey değişmemiş olsa da, kediniz evde bir tur atarak bunu mutlaka kontrol etmek ister.
İnsanlar kedilerin kısacık bir bölge teftişine duydukları ihtiyacı anlamazlar. Aslında ortada hiçbir sorunlu davranış yoktur. Kapılar bölge teftişini engeller, dolayısıyla ortadan kaldırılması gereken sorun kapının kendisidir.
Hadi canlandırma yapalım.
Bir kedinin yaşam alanını düşünün. Evdeki odalar, pencereler, balkon, koridor, bahçe ya da dışarıdaki çevre… Kedi için bütün bunlar yalnızca içinde yaşadığı yerler değildir. Aynı zamanda düzenli olarak kontrol ettiği, kokularını tanıdığı ve içinde olup biten değişiklikleri takip ettiği bir çevredir.
Sonra biri gelir ve kapıyı kapatır.
Kedinin açısından durum oldukça basittir: Az önce erişebildiği bir alan artık erişilemez durumdadır.
Üstelik kapının arkasında ne olduğunu bilmiyor olması da gerekmez. Kediniz o odada daha önce yüzlerce kez bulunmuş olabilir. Hatta orada ne olduğunu sizden çok daha iyi biliyor da olabilir. Ama kapı kapandığı anda kontrol onun elinden çıkmıştır.
İşte bu yüzden kapalı bir kapının önünde oturup miyavlayan kedinize baktığınızda, “Ama içeride zaten hiçbir şey yok ki!” diye düşünmeniz pek işe yaramaz.
Onun derdi içeride ne olduğu kadar, oraya istediği zaman girebilmekle de ilgilidir.
Kediler İçeride Neler Olduğunu Neden Kontrol Etmek İster?
Kediler yaşadıkları çevreyi düzenli olarak kontrol eder. Bu kontrol sırasında yalnızca gözlerini kullanmazlar; koku, ses ve çevredeki diğer işaretler de onlar için önemlidir.
Özellikle dışarı erişimi olan kediler için çevrede başka kedilerin bulunması, yeni kokuların ortaya çıkması veya daha önce bırakılmış koku işaretlerinin zaman içinde değişmesi, bölgenin durumuna ilişkin bilgiler taşır.
Bir kedi kendi alanındaki önemli noktalara sürtündüğünde ya da idrarla koku işareti bıraktığında kendi kokusunu çevreye bırakır. Ancak bu koku işaretleri sonsuza kadar aynı güçte kalmaz. Zaman içinde silikleşir ve çevredeki diğer kokularla birlikte değişir. Güncel kokular, “kim ne zaman nereden geçti, kim ne kadar süredir o bölgeden geçmedi“ gibi soruların cevaplarını barındırır.
Bu nedenle kedinin çevresini tekrar tekrar kontrol etmesi, yalnızca “Ne varmış bakalım?” merakından ibaret değildir. Yaşadığı alanın durumunu takip etmenin ve kendi çevresiyle ilgili bilgileri tazelemenin bir parçasıdır.
Bu durum ev kedilerinde de tamamen ortadan kalkmaz.
Elbette evinizin salonunda dolaşan kedinizin her sabah işe gider gibi mahalle sınırlarını denetlemesini beklemiyoruz. Fakat onun için ev de bir yaşam alanıdır ve evin farklı bölümlerini kontrol etmek, çevresindeki değişiklikleri fark etmek ve erişebildiği alanları dolaşmak günlük davranışlarının bir parçasıdır.
Dolayısıyla evin bir kapısı kapandığında, kedinizin gözünde küçük ama oldukça can sıkıcı bir sorun ortaya çıkar:
Teftiş alanının bir kısmına erişim yoktur.
Ve bunu çözmenin en pratik yolu da size seslenmektir.
Çünkü kapıyı açabilecek olan sizsiniz.
Kedinizin bir başparmağı yok, kapıyı açamıyor.
Kedim Neden Önce Dışarı Çıkmak, Sonra Tekrar İçeri Girmek İstiyor?
Kedinizin kapının önünde miyavlayıp dışarı çıkmak için adeta bütün apartmanı ayağa kaldırdığı oldu mu?
Kapıyı açarsınız.
Kedi çıkar.
Sonra birkaç dakika geçer.
Miyav.
Bu kez kapının dışından gelir.
Kediniz içeri girmek istemektedir.
Kapıyı açarsınız, içeri girer. Biraz dolaşır, etrafa bakar ve belki hiçbir şey olmamış gibi gidip koltuğuna kıvrılır.
Siz de tam rahatlamışken kapıyı yeniden kapatırsınız.
Ve birkaç dakika sonra:
Miyav.
Kediniz yeniden dışarı çıkmak istemektedir.
Eğer bu döngü size tanıdık geliyorsa, yalnız değilsiniz. Kediler bazen dışarı çıkmakla içeri girmek arasında gidip gelerek insanlara “Ne istediğini sen de bilmiyorsun galiba?” dedirtebilir.
Oysa kedinin açısından bu davranış o kadar da çelişkili değildir.
Kedinin Dışarı Çıkması Teftişin Sonu Değil, Başlangıcıdır
Dışarı çıkan bir kedi için çevresi sürekli değişen bir bilgi alanıdır. Yeni kokular, sesler, başka kedilerin bıraktığı izler ve çevredeki hareketlilik, kedinin dikkatini çekebilir.
Bu nedenle dışarı çıkmak yalnızca bir yerden başka bir yere gitmek anlamına gelmez. Kedi aynı zamanda çevresini kontrol eder, olan biteni takip eder ve kendi yaşam alanıyla ilgili bilgileri tazeler.
İşte bu yüzden kapının açılmasıyla kedinizin dışarı fırlaması, ardından biraz dolaşıp geri dönmesi aslında birbirinden bağımsız iki davranış yoktur.
Dışarı çıkmak çevreyi kontrol etmek için, geri dönmek ise güvenli yaşam alanına dönmek için önem taşır.
Kedinizin evi onun güvenli merkeziyse, dışarıdaki çevreyi kontrol ettikten sonra yeniden eve dönmesi oldukça anlaşılır bir davranıştır.
Peki Neden Birkaç Dakika Sonra Yeniden İçeri Girmek İster?
Çünkü kedinizin amacı illa ki saatlerce dışarıda kalmak değildir.
Bazen yalnızca çevrede neler olduğunu kontrol etmek, kokuları takip etmek veya bölgesinde meydana gelen değişiklikleri fark etmek için dışarı çıkar. Kontrol edeceği şeyleri kontrol ettikten sonra da tanıdığı, güvenli yaşam alanına geri dönmek ister.
Üstelik dışarıdaki ortam her zaman kedinizin beklediği kadar cazip olmayabilir.
Başka bir kediyle karşılaşabilir, beklemediği bir ses duyabilir, hava değişebilir ya da dışarıdaki hareketlilik onu rahatsız edebilir. Böyle durumlarda eve dönmek istemesi hiç şaşırtıcı değildir.
Bir de işin tamamen kediye özgü başka bir tarafı var:
Sizin için “Dışarı çıkmak mı istiyorsun, içeri girmek mi?” diye bir çelişki vardır. Kediniz için ise ortada hiçbir çelişki yoktur.
Çünkü o sırada yapmak istediği şey değişmiştir.
Dışarıdayken içeriyi, içerideyken dışarıyı merak edebilir.
Kapı kapalıysa da işte o zaman bütün mesele yeniden başlar.
Çünkü kediniz için kapının kapalı olması, biraz önce erişebildiği bir alanın artık erişilemez olması demektir.
Ve sizin açınızdan son derece mantıksız görünen bu döngünün kedice özeti muhtemelen şudur:
“Çıkmak istiyorum.”
Kapıyı açarsınız.
“Tamam, şimdi içeri girmek istiyorum.”
Kapıyı açarsınız.
“Bir dakika… Dışarı da bir bakacaktım.”
Çünkü kedinizin kapı önündeki mesaisi yeniden başlar.
Kedim Sürekli Kapının Önünde Miyavlıyor
“Kedim sürekli kapının önünde miyavlıyor” diyorsanız, önce hangi kapıdan söz ettiğimize bakmak gerekir.
Çünkü kedinizin mutfak kapısında miyavlamasıyla dış kapının önünde miyavlaması aynı şeyi ifade etmek zorunda değildir. Birinde evin başka bir bölümüne erişmek istiyor olabilir, diğerinde dışarı çıkmak istiyor olabilir. Bazen de az önce dışarı çıktığı yerden yeniden içeri girmek istiyordur.
Ortak noktaları ise oldukça basit:
Kapı kapalıdır ve kediniz o kapının açılmasını istemektedir.
Evde yaşayan kediler için de çevreyi kontrol etme ihtiyacı ortadan kalkmaz. Evin her köşesini bilen, yıllardır aynı koltukta uyuyan ve hangi saatte mama geleceğini sizden önce bilen bir kedinin bile kapının arkasında ne olduğunu kontrol etmek istemesi şaşırtıcı değildir.
Hatta bazen kapının arkasında hiçbir şey olmaması da mümkündür.
Kedim Kapı Açılınca Neden İçeri Girmiyor?
Kediniz kapının önünde dakikalarca miyavlıyor. Siz de sonunda dayanamayarak kapıyı açıyorsunuz.
Kedi kapının önünde duruyor.
Size bakıyor.
Kapı açık.
Ama kedi içeri girmiyor.
Hatta bazen dönüp gidiyor.
İşte tam bu noktada insanın aklına tek bir soru geliyor:
“Madem girmeyecektin, neden kapıyı açtırdın?”
Çünkü kedinizin kapıyı açtırmak istemesiyle o anda içeri girmek istemesi aynı şey değildir.
Kapının kapalı olması, kedinizin önündeki seçeneği ortadan kaldırır. Kapı açıldığında ise şartlar değişmiştir, seçim yeniden kedinize geçer ve yeniden bir değerlendirme yapmak gerekir.
İşte aradaki küçük ama önemli fark burada.
Kapı kapalıyken: “Kapıyı aç.”
Kapı açıldığında: “Bir düşüneyim.”
Bu yüzden kedinizin kapı açıldıktan sonra içeri girmemesi, az önce miyavlayarak kapıyı açtırmış olmasıyla çelişmez.
Kediniz Bazen Sadece Seçeneğin Açık Olmasını İster
Kediler için çevre üzerinde kontrol sahibi olmak önemlidir. Açık bir kapı, kedinize o alana erişebileceğini gösterir. İçeri girip girmemek ise artık kendi tercihidir.
Bu nedenle kediniz kapıyı açtırıp içeri girmeyebilir.
Belki o anda başka bir yere gitmek istemiştir. Belki dışarıdaki bir sesi takip etmiştir. Belki kapının açılmasıyla birlikte merakı geçmiştir.
Ya da belki gerçekten hiçbir yere gitmeyecektir.
Sadece kapının kapalı olmasını istememiştir.
Bu, kedilerin bazen bizi neden çıldırtacak kadar anlamsız görünen davranışlar sergilediğini de açıklıyor.
Çünkü biz kapıya işlevsel bakıyoruz:
Kapı ya açılır ya kapanır. İçeri gireceksen açarsın. Girmeyeceksen kapalı kalır.
Kedi ise biraz daha farklı bakıyor olabilir:
“Kapı açık mı?”
Açıksa sorun yok.
İster girer, ister girmez.
Ama kapalıysa?
İşte o zaman konu kişiselleşir.
Bu nedenle kediniz kapının önünde miyavlayıp siz açtıktan sonra içeri girmiyorsa hemen “Ne istediğini bilmiyor” diye düşünmeyin.
Çünkü de gayet iyi biliyor.
Sadece kararın kendisine ait olmasını istiyor. Ve evet, bu kararın size hiçbir faydası olmayabilir. Ama kediniz açısından oldukça önemlidir.
